1321 fotografii Andrzeja Strumiłły trafiło do cyfrowego archiwum. Spotkanie w suwalskiej bibliotece

17 września 2026 roku o godz. 17.00 w sali im. J. Towarnickiej w Bibliotece Publicznej im. Marii Konopnickiej w Suwałkach odbyło się spotkanie „Wietnam 1969 i 1979 – Cyfrowe archiwum fotografii Andrzeja Strumiłły”. Podczas wydarzenia zaprezentowano efekty prac nad zachowaniem i udostępnieniem fotografii oraz zapisków artysty z jego podróży do Wietnamu.

W ramach projektu ocalono i udostępniono w internecie 1321 unikalnych fotografii oraz 48 stron rękopisu podróżnego notatnika Andrzeja Strumiłły wraz z pełną transkrypcją. Przygotowano również bezpłatny album cyfrowy PDF, w którym znalazł się tekst kuratorski, faksymile zapisków artysty oraz wybór 300 zretuszowanych fotografii. Materiały są dostępne w internetowym archiwum projektu.

Spotkanie prowadzili Anna Strumiłło, prezes Zarządu Fundacji Strumiłło, oraz Jan Czerniecki i Radosław Krupiński. Rozmowa dotyczyła nie tylko samych fotografii, ale również pracy związanej z ich zabezpieczeniem, digitalizacją, opisaniem i udostępnieniem.

Od ogromnego archiwum do projektu poświęconego Wietnamowi

Jak mówiła podczas spotkania Anna Strumiłło, projekt był próbą opracowania niewielkiej części ogromnego zbioru fotografii pozostawionego przez jej ojca. W archiwum znajduje się wiele materiałów z jego podróży po Azji i innych częściach świata.

Jak wyjaśniała, wybór padł na Wietnam między innymi dlatego, że właśnie ten zbiór miał odpowiednią skalę do opracowania w ramach projektu. Istotne było również zainteresowanie badaczy relacjami polskich artystów z krajami Azji i Afryki w latach 60. i 70.

Andrzej Strumiłło odwiedził Wietnam dwukrotnie, w 1969 i 1979 roku. Obie podróże odbywał wraz z żoną Danutą w ramach wymiany kulturalnej. Pierwsza z wypraw miała miejsce w czasie wojny.

Podróż w czasie wojny

Podczas spotkania przypomniano, że wyjazd z 1969 roku odbywał się w wyjątkowo trudnych warunkach. Jak mówiła Anna Strumiłło, niewiele osób chciało wówczas podróżować do Wietnamu. Wśród powodów wymieniano trwającą wojnę, odległość oraz zagrożenia związane z podróżą.

Strumiłło był jednak ciekawy świata i wcześniej znał już Azję. Podczas pobytu w Wietnamie wraz z żoną dotarł między innymi w okolice strefy zdemilitaryzowanej na 17. równoleżniku. Oficjalna zapowiedź projektu wskazuje również na fotografie rzeki Bến Hải, zniszczonych osad, propagandy, życia codziennego Hanoi, tradycyjnego rzemiosła oraz mniejszości etnicznych.

Jak podkreślano podczas spotkania, podróż nie należała do łatwych. Wspominano między innymi sytuacje, w których uczestnicy wyprawy musieli pomagać przy wypychaniu samochodów z błota.

Nie tylko dokumentacja, ale przede wszystkim ludzie

Dużą część opowieści poświęcono sposobowi fotografowania Andrzeja Strumiłły. Jak tłumaczono, jego fotografie nie były jedynie zapisem miejsc, które odwiedzał.

Artysta zwracał uwagę przede wszystkim na ludzi, strukturę, kolory, kompozycję i światło. Fotografie miały być dla niego rodzajem notatek z podróży.

Podczas spotkania zwrócono uwagę, że w przypadku fotografowania w odległych krajach pojawia się szczególna relacja pomiędzy fotografującym a mieszkańcami. Z jednej strony ludzie byli ciekawi aparatu i często sami chcieli być fotografowani, z drugiej dla podróżnika również była to możliwość poznania ich codzienności.

Fotografie pogranicza Laosu i Kambodży

Wśród szczególnie interesujących materiałów znalazły się fotografie wykonane na terenach znajdujących się w pobliżu Laosu i Kambodży.

Jak mówiła Anna Strumiłło, zdjęcia z tego regionu pokazują bardzo autentyczny obraz życia mieszkańców. Podczas spotkania prezentowano między innymi fotografie kobiet należących do grup etnicznych, wykonujących codzienne prace.

Zwrócono również uwagę na zmiany, jakie zaszły w tych miejscach na przestrzeni lat. Niektóre elementy tradycyjnego stroju czy sposobu życia, które zostały uchwycone przez Strumiłłę, współcześnie mogą funkcjonować już głównie jako element prezentowany turystom.

Dwa wyjazdy, dwa różne obrazy Wietnamu

Fotografie z 1969 i 1979 roku pozwalają spojrzeć na Wietnam z dwóch różnych perspektyw. Pierwsza podróż odbyła się w czasie wojny, natomiast druga pokazywała kraj już po zakończeniu konfliktu i w okresie odbudowy.

Materiały z obu wyjazdów zostały połączone w jednym cyfrowym archiwum. Jak wyjaśniano podczas prezentacji, nie zdecydowano się jednak na stworzenie klasycznej, chronologicznej narracji.

Układ fotografii w albumie jest celowo bardziej swobodny. Zestawiono ze sobą obrazy z różnych miejsc i okresów, a przy poszczególnych fotografiach przygotowano również informacje dotyczące ich pochodzenia i kontekstu.

48 stron podróżnego notatnika

Projekt nie ograniczył się do fotografii. Zeskanowano również 48 stron podróżnego notatnika Andrzeja Strumiłły i przygotowano jego pełną transkrypcję.

Jak wyjaśniano podczas spotkania, artysta podczas swoich podróży zabierał ze sobą niewielkie notesy, które mógł przechowywać w kieszeni. Dzięki zachowanym zapiskom fotografie można oglądać nie tylko jako obrazy, ale również w zestawieniu z osobistymi notatkami autora.

Projekt obejmował także przygotowanie tekstu kuratorskiego oraz cyfrowego albumu PDF. W publikacji znalazł się wybór 300 fotografii poddanych retuszowi i opracowaniu.

Cyfrowe archiwum jest dostępne online, dzięki czemu fotografie i materiały związane z podróżami Andrzeja Strumiłły do Wietnamu mogą być oglądane również poza Suwałkami.